Η σκολίωση είναι μία σύνθετη, τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης και του κορμού. Δεν πρόκειται απλώς για μία πλάγια απόκλιση της σπονδυλικής στήλης, αλλά για μεταβολές και στα τρία επίπεδα του χώρου, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν πλάγια κλίση, στροφή των σπονδύλων και μεταβολή των φυσιολογικών κυρτωμάτων της σπονδυλικής στήλης, όπως της θωρακικής κύφωσης και της οσφυϊκής λόρδωσης.
Ο όρος προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «σκολιός», που σημαίνει στραβός ή καμπύλος.
Η συχνότερη μορφή κατά την παιδική και εφηβική ηλικία είναι η Εφηβική Ιδιοπαθής Σκολίωση (Adolescent Idiopathic Scoliosis – AIS). Ονομάζεται ιδιοπαθής επειδή δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη αιτία που να εξηγεί την εμφάνισή της. Η ανάπτυξη και πιθανή εξέλιξή της επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, με ιδιαίτερα σημαντικούς το μέγεθος της καμπύλης και το υπολειπόμενο δυναμικό ανάπτυξης.
Οργανική και λειτουργική σκολίωση
Είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση μεταξύ οργανικής (structural) και λειτουργικής (functional) σκολίωσης.
Στην οργανική σκολίωση υπάρχει πραγματική τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, με στροφή των σπονδύλων και του κορμού. Αντίθετα, μία λειτουργική ή μη δομική απόκλιση μπορεί να σχετίζεται με άλλους παράγοντες, όπως ανισοσκελία, στάση του σώματος ή μυϊκό σπασμό, και δεν παρουσιάζει τα ίδια δομικά χαρακτηριστικά.
Η σωστή διαφοροδιάγνωση είναι σημαντική, καθώς η αντιμετώπιση διαφέρει σημαντικά μεταξύ των δύο καταστάσεων.
Πώς γίνεται η διάγνωση της σκολίωσης;
Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής και ακτινολογικής αξιολόγησης.
Ακτινολογικά, η γωνία της σκολίωσης μετράται με τη γωνία Cobb. Ως σκολίωση ορίζεται συνήθως μία δομική πλάγια καμπύλη της σπονδυλικής στήλης με γωνία Cobb τουλάχιστον 10°, σε συνδυασμό με χαρακτηριστικά στροφικής παραμόρφωσης.
Ωστόσο, η γωνία Cobb δεν αρκεί από μόνη της για μία ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Πρέπει να συνεκτιμώνται η κλινική εικόνα, η στροφή του κορμού, η ασυμμετρία, η ανάπτυξη του παιδιού και άλλα χαρακτηριστικά της παραμόρφωσης.
Κλινικός έλεγχος
Κατά την κλινική εξέταση μπορεί να παρατηρηθούν:
- ασυμμετρία στο ύψος των ώμων,
- διαφορετική προβολή των ωμοπλατών,
- ασυμμετρία ή μετατόπιση της λεκάνης,
- μετατόπιση του κορμού προς τη μία πλευρά,
- ασυμμετρία της μέσης,
- διαφορετικές αποστάσεις μεταξύ χεριών – κορμού
- στροφική παραμόρφωση του θώρακα ή της οσφυϊκής περιοχής.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το τεστ επίκυψης (Adam’s Forward Bend Test) που καθορίζει αν πρόκειται για οργανική σκολίωση. Κατά την επίκυψη μπορεί να γίνει εμφανής η στροφική ασυμμετρία του κορμού, όπως ο θωρακικός ή οσφυϊκός ύβος.
Η στροφή του κορμού μπορεί να αξιολογηθεί αντικειμενικότερα με σκολιόμετρο, μέσω της μέτρησης της γωνίας στροφής του κορμού.
Ακτινολογικός έλεγχος
Η ακτινογραφία σε όρθια θέση χρησιμοποιείται, όταν υπάρχει ένδειξη, για την επιβεβαίωση και αναλυτικότερη αξιολόγηση της σκολίωσης.
Εκτός από τη γωνία Cobb, αξιολογούνται χαρακτηριστικά όπως:
- η θέση και ο τύπος των κυρτωμάτων,
- η στροφή των σπονδύλων,
- η ισορροπία του κορμού,
- το οβελιαίο προφίλ της σπονδυλικής στήλης,
- η θωρακική κύφωση και η οσφυϊκή λόρδωση,
- καθώς και δείκτες σκελετικής ωρίμανσης.
Η σκελετική ωρίμανση έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή σχετίζεται με τον κίνδυνο εξέλιξης της σκολίωσης. Για την εκτίμησή της μπορούν να χρησιμοποιηθούν δείκτες όπως το στάδιο Risser ή Sanders, ενώ συνεκτιμώνται επίσης η ηλικία, η φάση ανάπτυξης και, στα κορίτσια, ο χρόνος σε σχέση με την εμμηναρχή.
Η σκολίωση είναι μία σύνθετη, τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης και του κορμού. Δεν πρόκειται απλώς για μία πλάγια απόκλιση της σπονδυλικής στήλης, αλλά για μεταβολές και στα τρία επίπεδα του χώρου, οι οποίες μπορεί να περιλαμβάνουν πλάγια κλίση, στροφή των σπονδύλων και μεταβολή των φυσιολογικών κυρτωμάτων της σπονδυλικής στήλης, όπως της θωρακικής κύφωσης και της οσφυϊκής λόρδωσης.
Ο όρος προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «σκολιός», που σημαίνει στραβός ή κυρτός.
Η συχνότερη μορφή κατά την παιδική και εφηβική ηλικία είναι η Εφηβική Ιδιοπαθής Σκολίωση. Ονομάζεται ιδιοπαθής επειδή δεν γνωρίζουμε ακριβώς γιατί εμφανίζεται. Η πιθανή εξέλιξη της σκολίωσης επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, με ιδιαίτερα σημαντικούς το μέγεθος του κυρτώματος και το υπολειπόμενο δυναμικό ανάπτυξης.
Οργανική και λειτουργική σκολίωση
Είναι σημαντικό να γίνεται διάκριση μεταξύ οργανικής και λειτουργικής σκολίωσης.
Στην οργανική σκολίωση υπάρχει πραγματική τρισδιάστατη παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, με στροφή των σπονδύλων και του κορμού. Αντίθετα, μία λειτουργική ή μη δομική απόκλιση μπορεί να σχετίζεται με άλλους παράγοντες, όπως ανισοσκελία, στάση του σώματος ή μυϊκό σπασμό, και δεν παρουσιάζει τα ίδια χαρακτηριστικά.
Η σωστή διαφοροδιάγνωση είναι σημαντική, καθώς η αντιμετώπιση διαφέρει σημαντικά μεταξύ των δύο καταστάσεων.
Πώς γίνεται η διάγνωση της σκολίωσης;
Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής και ακτινολογικής αξιολόγησης.
Ακτινολογικά, η γωνία της σκολίωσης μετράται με τη γωνία Cobb. Ως σκολίωση ορίζεται συνήθως μία δομική πλάγια καμπύλη της σπονδυλικής στήλης με γωνία Cobb τουλάχιστον 10°, σε συνδυασμό με χαρακτηριστικά στροφικής παραμόρφωσης. Υπάρχουν πάντως και οργανικές σκολιώσεις με γωνία Cobb κάτω των 10°, που χρήζουν παρακολούθησης ή αντιμετώπισης.
Ωστόσο, η γωνία Cobb δεν αρκεί από μόνη της για μία ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Πρέπει να συνεκτιμώνται η κλινική εικόνα, η στροφή του κορμού, η ασυμμετρία, η ανάπτυξη του παιδιού και άλλα χαρακτηριστικά της παραμόρφωσης.
Πόσο συχνή είναι η σκολίωση;
Η Εφηβική Ιδιοπαθής Σκολίωση εμφανίζεται περίπου στο 2–3% των παιδιών και εφήβων, όταν χρησιμοποιείται ως διαγνωστικό όριο Cobb ≥10°.
Οι μικρότερες καμπύλες εμφανίζονται και στα δύο φύλα, όμως τα κορίτσια παρουσιάζουν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα εξέλιξης σε μεγαλύτερες καμπύλες και, κατά συνέπεια, μεγαλύτερη πιθανότητα να χρειαστούν ειδική θεραπευτική παρέμβαση.
Περίπου το 80% των περιπτώσεων σκολίωσης χαρακτηρίζονται ως ιδιοπαθείς. Σε μικρότερο ποσοστό η σκολίωση μπορεί να σχετίζεται με συγκεκριμένη αιτία, όπως συγγενείς ανωμαλίες των σπονδύλων (Συγγενής Σκολίωση), νευρομυϊκές παθήσεις (Νευρομυϊκή Σκολίωση) ή άλλες υποκείμενες καταστάσεις.
Προκαλεί η άθληση σκολίωση;
Η παρουσία μεγαλύτερου ποσοστού σκολίωσης σε ορισμένα αθλήματα, όπως η ρυθμική και η ενόργανη γυμναστική ή το μπαλέτο, δεν σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα αθλήματα προκαλούν σκολίωση. Σε ορισμένα από αυτά τα αθλήματα παρατηρούνται συχνότερα χαρακτηριστικά όπως η υπερελαστικότητα και η επαναλαμβανόμενη κίνηση της σπονδυλικής στήλης σε ακραίες θέσεις. Ωστόσο, δεν υπάρχει επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση που να αποδεικνύει σχέση αιτίας–αποτελέσματος μεταξύ της συμμετοχής σε ένα συγκεκριμένο άθλημα και της εμφάνισης ιδιοπαθούς σκολίωσης.
Τα παιδιά και οι έφηβοι με σκολίωση γενικά ενθαρρύνονται να παραμένουν σωματικά δραστήριοι και να συμμετέχουν σε αθλητικές δραστηριότητες, με εξατομικευμένες συστάσεις όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.
Η γενική άθληση, όμως, δεν αποτελεί ειδική θεραπεία για τη σκολίωση και δεν θα πρέπει να συγχέεται με τις Ειδικές Φυσικοθεραπευτικές Ασκήσεις για τη Σκολίωση (Physiotherapeutic Scoliosis-Specific Exercises – PSSE), οι οποίες αποτελούν εξειδικευμένη θεραπευτική παρέμβαση.
Από τι εξαρτάται η εξέλιξη της σκολίωσης;
Δεν εξελίσσονται όλες οι σκολιώσεις με τον ίδιο τρόπο. Ο κίνδυνος επιδείνωσης πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν:
- η γωνία Cobb κατά τη διάγνωση,
- το υπολειπόμενο δυναμικό ανάπτυξης,
- η ηλικία και η σκελετική ωρίμανση,
- ο τύπος και η θέση της καμπύλης,
- η στροφή του κορμού και των σπονδύλων,
- η κλινική ασυμμετρία,
- το οβελιαίο προφίλ,
- το οικογενειακό ιστορικό,
- και, στα κορίτσια, η σχέση με την εμμηναρχή.
Για αυτόν τον λόγο, δύο παιδιά με την ίδια γωνία Cobb μπορεί να έχουν διαφορετικό κίνδυνο εξέλιξης και διαφορετικές θεραπευτικές ανάγκες.
Αντιμετώπιση της Σκολίωσης
Η κατάλληλη θεραπεία της σκολίωσης δεν καθορίζεται αποκλειστικά από έναν αριθμό μοιρών. Η σύγχρονη αντιμετώπιση βασίζεται στην εξατομικευμένη αξιολόγηση του κινδύνου εξέλιξης και στη συνεκτίμηση της γωνίας Cobb, της ανάπτυξης, του τύπου της καμπύλης, της στροφής του κορμού, της κλινικής εικόνας και των υπόλοιπων προγνωστικών παραγόντων.
Ανάλογα με την περίπτωση, η συντηρητική αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει παρακολούθηση, Ειδικές Φυσικοθεραπευτικές Ασκήσεις για τη Σκολίωση (PSSE), θεραπεία με κηδεμόνα ή συνδυασμό κηδεμόνα και PSSE.
Ειδικές Ασκήσεις για τη Σκολίωση – PSSE
Οι Physiotherapeutic Scoliosis-Specific Exercises (PSSE) είναι εξειδικευμένες φυσικοθεραπευτικές ασκήσεις που σχεδιάζονται ειδικά για τη σκολίωση και εξατομικεύονται σύμφωνα με τον τύπο της καμπύλης και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.
Δεν πρόκειται για γενικές ασκήσεις ενδυνάμωσης ή stretching. Περιλαμβάνουν τεχνικές τρισδιάστατης αυτοδιόρθωσης, αναπνοής, σταθεροποίησης και ενσωμάτωσης της διορθωμένης στάσης στις καθημερινές δραστηριότητες.
Η επιστημονική τεκμηρίωση για τις PSSE έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες τις εντάσσουν στη συντηρητική αντιμετώπιση της ιδιοπαθούς σκολίωσης.
Κηδεμόνας Σκολίωσης
Ο κηδεμόνας αποτελεί σημαντική θεραπευτική επιλογή για παιδιά και εφήβους που βρίσκονται ακόμη σε ανάπτυξη και παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο εξέλιξης της σκολίωσης.
Η απόφαση για εφαρμογή κηδεμόνα δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στη γωνία Cobb. Συνεκτιμώνται η σκελετική ωρίμανση, η δυναμική ανάπτυξης, η εξέλιξη της καμπύλης, ο τύπος της σκολίωσης και οι υπόλοιποι προγνωστικοί παράγοντες.
Όταν υπάρχει ένδειξη, η θεραπεία με κηδεμόνα μπορεί να συνδυάζεται με PSSE, με στόχο τον καλύτερο δυνατό έλεγχο της παραμόρφωσης κατά την ανάπτυξη.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Σε μεγάλες ή προοδευτικές καμπύλες μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από εξειδικευμένο χειρουργό σπονδυλικής στήλης.
Η απόφαση για χειρουργική αντιμετώπιση δεν βασίζεται αποκλειστικά σε ένα συγκεκριμένο όριο Cobb. Το μέγεθος και η εξέλιξη της καμπύλης, η ηλικία, η σκελετική ωρίμανση, η κλινική εικόνα, τα συμπτώματα και οι στόχοι και προτιμήσεις του ασθενούς πρέπει να συνεκτιμώνται.
Σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό ο ασθενής και η οικογένειά του να λαμβάνουν ολοκληρωμένη και αντικειμενική ενημέρωση σχετικά με τις διαθέσιμες συντηρητικές και χειρουργικές επιλογές.
Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη αξιολόγηση;
Η έγκαιρη διάγνωση έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από σωστή εκτίμηση του κινδύνου εξέλιξης και κατάλληλη παρακολούθηση.
Στόχος δεν είναι ούτε η υπερθεραπεία μιας σκολίωσης χαμηλού κινδύνου ούτε η καθυστέρηση μιας παρέμβασης όταν υπάρχουν σαφείς παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα επιδείνωσης.
Η εξειδικευμένη αξιολόγηση επιτρέπει τη δημιουργία ενός εξατομικευμένου πλάνου παρακολούθησης και θεραπείας και την έγκαιρη προσαρμογή του εφόσον μεταβάλλεται η κλινική ή ακτινολογική εικόνα.